04:27 +07 Thứ tư, 22/11/2017




Liên kết






   




Trang nhất » Tin Tức » Khoa Xã Hội

SOẠN GIÁO ÁN ĐIỆN TỬ TRONG DẠY HỌC NGỮ VĂN

Thứ ba - 11/10/2011 09:31

CÁC BƯỚC XÂY DỰNG GIÁO ÁN CÓ SỬ DỤNG PHẦN MỀM HỖ TRỢ KHI DẠY PHẦN ĐỌC HIỂU VĂN BẢN MÔN NGỮ VĂN THPT

 

 

Th.S Trần Minh Thương

                                       Trường THPT Mai Thanh Thế, Ngã Năm, Sóc Trăng

 

1. Thực trạng của việc sử dụng giáo án (GA) điện tử trong môn Ngữ Văn hiện nay ở trường THPT

 

Trong những năm gần đây ngày càng nhiều giáo viên (GV) ứng dụng công nghệ thông tin vào dạy học, trong đó có phần đọc – hiểu trong phân môn Ngữ Văn đó là một chuyển biến đáng mừng, đáng trân trọng, cần phát huy.

Song, không phải ai, không phải lúc nào tiết dạy bằng GA điện tử (như cách gọi quen thuộc hiện nay, tuy rằng xét từng biểu hiện cụ thể cách gọi này chưa chính xác) cũng phát huy hết hiệu quả.

 

Biểu hiện phổ biến nhất trong các giờ gọi là dạy bằng GA điện tử là việc GV trình chiếu trên màn hình tất cả các sile được thiết kế trên các phần mềm PowerPoint, Violet, … Ví dụ sile dưới đây:

 

 

Những sile này khá nhiều chữ, GV dựa vào đó đọc lại cho HS nghe, ghi, một số sile có chèn hình ảnh (ảnh tĩnh, ảnh động), âm thanh, videoclip, …

GV không hoạch định kế hoạch lên lớp. Chưa xác định đơn vị kiến thức, kiến thức tích hợp, ít chú trọng đến phương pháp, phương tiện (nếu có chỉ là những câu hỏi được trình chiếu trên màn hình thay cho việc GV ghi trên bảng đen, như cách làm truyền thống), biến màn hình thay bảng đen phấn trắng. Khi cho HS thảo luận nhóm, các em trình bày xong, GV lại củng cố lại bằng những sile đã chuẩn bị sẵn, như vậy vô tình “buộc” các em hiểu theo cách mà GV đã hiểu. Tranh luận, thảo luận trước đó vô tình biến hoạt động nhóm trước đó thành hình thức, khó thuyết phục HS.

Nguyên nhân của vấn đề là do nhiều người hiểu chưa đúng về GA có sử dụng phần mềm tin học hỗ trợ, với việc trình chiếu nội dung bài giảng; nhiều tiết dạy còn mang nặng tính biểu diễn, GV chứng minh trình độ tin học vượt trội của mình chứ chất văn của một giờ dạy văn … còn bỏ ngõ. Nhiều lúc HS nhầm lẫn giữ hình tượng văn học vốn được xây dựng bằng nghệ thuật ngôn từ với những con người “bằng xương bằng thịt” trong phim, ảnh, (những hình tượng nhân vật này đã qua lăng kính chủ quan của đạo diễn, diễn viên,…)

 

Hậu quả của việc làm ấy dẫn đến sự chuyển đổi hình thức từ đọc chép, ghi chép sang chiếu chép. HS chỉ tiếp thu hiệu ứng công nghệ thông tin chứ thực sự vẫn chưa chủ động sáng tạo trong tiếp thu văn bản, các em còn sơ cứng, “chịu” sự áp chế từ các sile trình chiếu được soạn sẵn.

 

2. Thế nào là GA có sử dụng phần mềm hỗ trợ

 

2.1. GA là gì?

Từ điển Anh Việt có thuật ngữ lesson plan, nghĩa là: kế hoạch bài học.

Trên tạp chí Giáo dục (số 229), Bùi Minh Đức trong bài Đổi mới quan niệm về giáo án dạy học văn ở nhà trường phổ thông có nêu hai luận điểm đáng chú ý:

 

- GA là phương án tổ chức hoạt dạy và học của giáo viên, là chiến lược dạy của GV trong từng tình huống cụ thể.

- GA là bản thiết kế hệ thống các biện pháp, việc làm, thao tác nhằm vật chất hóa các hoạt động tiếp nhận hoạt động của HS từ đó tạo dựng được một hình ảnh bạn đọc trong từng cá thể học sinh.

Từ thực tế giảng dạy, chúng tôi quan niệm rằng: GA là kế hoạch dạy học của giáo viên. GA của mỗi giờ lên lớp phải xác định được những đơn vị kiến thức phù hợp với mục tiêu bài dạy, với đối tượng học sinh trong một lượng thời gian cho phép, … Từ đó, làm cơ sở xây dựng những hoạt động của thầy – trò, bằng những phương pháp hợp lý, và những phương tiện hỗ trợ tối ưu.

 

Giá trị của GA chỉ thực sự được kiểm định khi tiết dạy kết thúc và sau đó (để thẩm định cách tiếp nhận của đối tượng mà GA hướng đến, tức HS). GA chưa hoàn thành nếu chỉ mới nằm ở “kế hoạch hoạt động” mà thầy định hướng, vì đối tác quan trọng để thực hiện là HS chưa diễn ra.

 

2.2. Phân biệt GA có sử dụng phần mềm hỗ trợ và trình chiếu bài giảng

Như ở phần thực trạng vừa nêu, GA điện tử và bải giảng điện tử không phải là một. GA điện tử là GA có sử dụng phần mềm điện tử để hỗ trợ làm phương tiện. Nói khác đi, GA điện tử có “kịch bản” chi tiết kèm theo, nêu rõ hoạt động nào thì cần dùng thiết bị dạy học là các phần mềm điện tử hỗ trợ và cách dùng nó như thế nào, mục đích để làm gì?

 

Từ đó, có thể thấy rằng:

Việc ứng dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy là một cách thức hoàn toàn đúng đắn. GA điện tử là một sản phẩm tích hợp công nghệ cao, với các ưu điểm được khai thác tốt như:

- Âm thanh - tác động vào thính giác;

- Hiệu ứng cho đoạn văn bản (màu chữ, gạch chân, độ đậm mờ,...) tác động thị giác - như một thứ bút nhớ khi ta đọc sách;

- Hình ảnh, phim tư liệu, minh họa một cho hình tượng trong tác phẩm giúp các em dễ dàng liên tưởng, hoặc một cảnh thiên nhiên nơi mà không hẳn các em đã có cơ hội đến, ....;

 

- GV có thể trình chiếu cho HS dàn ý bài học trong suốt thời gian dạy – học.

Bên cạnh đó, giờ dạy văn cũng rất cần giọng bình văn của GV, chữ viết bảng của GV, HS dùng để luận giải, phân tích, găm chốt một vấn đề nào đó phát sinh khi thầy – trò tiếp cận văn bản. Phấn trắng, bảng đen là những phương tiện truyền thống khó thay thế trong giờ dạy Ngữ văn.

 

3. Các bước xây dựng GA có dùng phần mềm điện tử

 

3.1. Công việc chuẩn bị

 

- Xác định mục tiêu, đối tượng, thời lượng cho bài dạy

- Định hướng GA trên word

 

Hoạt động – thời gian

Đơn vị kiến thức cơ bản

Phương pháp – phương tiện

Mục tiêu cần đạt

Điều chỉnh, thu nhận phản hồi từ HS

 

 

 

 

 

Căn cứ vào việc hoạch định ấy, GV tìm tư liệu và dự kiến thiết kế các sile hỗ trợ: Sile hướng đến mục đích gì? Sile gồm nội dung gì? Hình thức sile được thiết kế ra sao?  

 

3.2. Các bước thực hiện

 

- Hoàn chỉnh GA trên word (gồm đầy đủ và chi tiết các hoạt động)

- Thiết kế các sile hỗ trợ và tạo hiệu ứng như dự kiến.

- Chuẩn bị thêm các phương tiện khác (nếu cần thiết): bảng phụ, tài liệu trực quan (các tác phẩm văn học chẳng hạn), …

- Kiểm tra, đánh giá bước đầu toàn bộ giáo án và các sile hỗ trợ trước khi lên lớp.

 

3.3. Những lưu ý khi tạo sile

 

3.3.1. Sử dụng màu sắc trong các trang trình chiếu

 

Để có những trang trình chiếu thu hút và ấn tượng, ngoài nội dung khoa học ra, chúng ta phải biết sử dụng màu sắc hợp lí: chọn màu, phối màu giữa nền và chữ, phối màu giữa các dòng văn bản.

Nếu chữ viết trong một trang chỉ có một màu duy nhất, người đọc sẽ rất nhàm chán (ngoại trừ trường hợp, trên trang đó chỉ chứa một loại nội dung duy nhất). Ngược lại, sử dụng quá nhiều màu sắc trong một trang hoặc trong một bài giảng sẽ làm cho HS hoặc cảm giác đẹp sặc sỡ, thích thú với màu mà không tập trung vào nội dung bài học, hoặc có cảm giác khó chịu, dẫn đến phản tác dụng. Các nhà nghiên cứu về phần mềm PPt, Violet khuyến cáo nên sử dụng nhiều nhất là 5 màu trong mỗi trang bài giảng.

 

3.4.2. Chữ viết trong trang trình chiếu

 

Kiểu chữ: 2 kiểu chữ thường được chọn nhất là

Hình 5:  Phối màu

Times New Roman và Arial. Chú ý: Cùng một cỡ chữ nhưng chữ Arial lớn hơn Times New Roman 1 bậc.                                                                                          

Cỡ chữ: Nếu không phải là đề mục của bài thì nên dùng cỡ chữ 24 (trường hợp bất khả kháng, phải viết nhiều chữ trên một trang thì có thể nhỏ hơn) và lớn nhất là 28, 32.       

Số chữ trên một trang trình chiếu: Vấn đề này cũng cần lưu ý. Để các trang trình chiếu chứa đủ nội dung cơ bản của bài học, không nhất thiết phải viết nhiều, viết nguyên câu, viết hết mọi điều như trong SGK, có thể làm như sau:

 

- Thay vì viết nguyên câu, ta chọn từ khóa hoặc cụm từ khóa cho chính xác để đưa lên màn hình thay cho câu ấy.                                        

- Nếu không có gì đặc biệt, trên mỗi trang nên có khoảng từ 10 đến 15 dòng, mỗi dòng không quá 10 chữ để trang trình chiếu được tập trung và sáng sủa.

- Việc sử dụng WordArt: chú ý không chọn những mẫu quá cầu kì hoặc khó đọc.

 

3.3.3. Sử dụng các hiệu ứng (Effect) trên trang trình chiếu

 

Cần  hạn chế sử dụng các effect “quay lộn”, “bay nhảy” vì chúng không thích hợp với không khí nghiêm túc của tiết dạy Văn. Các effect vui mắt nhưng không cần thiết, không đúng lúc sẽ gây thích thú cho các em nhưng không phải với nội dung bài giảng mà là với phần mềm của máy tính!

Cho nên chỉ nên sử dụng các effect vừa phải, đảm bảo ở mức đủ sinh động:

- Nên dùng một số kiểu cho màn hình xuất hiện (Animation Schemes): Grow and exit, Boumerang and exit, Title arc, Compress, Big title, Unfold, Rise up, Bounce, Ellipse motion, Float.  Mỗi phần nên dùng một kiểu thống nhất.

 

- Các kiểu xuất hiện chữ (Custom Animation) thì nên sử dụng hạn chế ở một vài effect như: Box, Diamond, Rise up, Ease In hoặc những chức năng tương tự. Chú ý, cho thực hiện nhanh để không mất thời gian và nhàm chán (chọn Fast hoặc Very Fast trong ngăn Speed).

 

3.3.4. Sử dụng các trang PPt kết hợp các hoạt động dạy và minh hoạ

Trong GA điện tử, GV cần mở rộng nội dung ra thực tế (bằng hình ảnh, phim), cần cập nhật thông tin hoặc chèn các câu hỏi, hướng dẫn thảo luận…, trong khi vẫn phải để nội dung bài giảng trên trang PPt phát triển liên tục, có nhiều cách để người thiết kế thực hiện điều đó:

- Sử dụng “liên kết” (Hyperlink),

- Chèn tư liệu bằng các hiệu ứng xuất hiện và xóa đi (Add effect).

 

4. Kết luận

 

Ngày nay, với sự phát triển không ngừng của công nghệ thông tin, việc ứng dụng những thành tựu khoa học kỹ thuật vào công tác giáo dục mà cụ thể là công việc giảng dạy là điều thực sự cần thiết và hữu ích.

 

Phương tiện dạy học Ngữ Văn dù hiện đại, hay truyền thống tùy từng thời điểm, từng đối tượng cụ thể GV sử dụng để phát huy được ưu điểm, hạn chế khuyết điểm … Vấn đề đặt ra là người sử dụng làm sao “làm chủ” được công nghệ, kỹ thuật, ứng dụng nó một cách có hiệu quả nhất, lấy học sinh là tâm điểm của buổi học, hãy nhìn và cảm nhận theo góc nhìn của các em, chắc chắn chúng ta sẽ có một giờ giảng dạy hợp lý và hiệu quả.

 

TÀI LIỆU THAM KHẢO

 

1.      Lê Phước Lộc, Bài giảng phương pháp nghiên cứu khoa học, Khoa Sư phạm, Đại học Cần Thơ, 2000.

2.      Nguyễn Thị Hồng Nam, Chuyên đề đổi mới PPDH dành cho học viên Cao học, Đại học Cần Thơ, 2008.

3.      Nguyễn Thị Hồng Nam, Tố chức thảo luận nhóm trong dạy học Ngữ văn, Đại học Cần Thơ, 2009.

4.      Bùi Túy Phượng, Giao nhiệm vụ về nhà hoạt động cần chú ý ở chương trình Ngữ văn THPT, Tạp chí Giáo dục và Xã hội số 3 (63), 2011.

5.      Robert J. Marzano – Debra J. Pickering – Jane E. Pollock (người dịch Hồng Lạc), Các phương pháp dạy học hiệu quả, Nxb Giáo dục, Hà Nội, 2005.

6.      Taffy E.Raphael – Efrieda H. Hiebert (Lê Công Tuấn, Nguyễn Văn Lợi, Nguyễn Thị Hồng Năm, Trương Thị Ngọc Điệp, Phạm Việt Tiến, Trần Minh Tuấn, Hồng Lư Chí Toàn, dịch), Phương pháp dạy đọc hiểu văn bản, Nxb Đại học Sư phạm, thành phố Hồ Chí Minh, 2007.

  

 

Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá
Click để đánh giá bài viết
Từ khóa: n/a

Những tin mới hơn

Những tin cũ hơn

 

Đơn vị trực thuộc

Video giới thiệu nhà trường





Tuyển sinh 2017